banerNW.jpg
Menu
RSS

Mikołaj Sęp Szarzyński - wyjątkowy poeta Wyróżniony

  • Napisane przez:  Artykuł zewnętrzny
Mikołaj Sęp Szarzyński - wyjątkowy poeta

Mikołaj  Sęp Szarzyński, urodzony około roku 1550, uchodzi współcześnie za najwybitniejszego twórcę literatury staropolskiej obok Jana Kochanowskiego.

Przyszedł na świat w okolicy Lwowa pośród zamożnej, szlacheckiej rodziny na czele z ojcem, byłym podstolim oraz komornikiem województwa ruskiego. Opiekunowie młodego chłopca byli nad wyraz porywczy, co odbiło się na dzieciństwie, wspomnieniach przytaczanych w późniejszych utworach. Dziecko mimo takiej atmosfery uczęszczało do znakomitych szkół, by później osiąść na uczelniach w Lipsku, czy też Wittenberdze. Tamże Mikołaj zetknął się z falą teorii protestanckich, więc gdy otrzymał możliwość nauki w rodzimym Krakowie, to ją odrzucił ze względu na propagandę katolicką w Polsce. Okres buntu reformacyjnego spędził na tułaczce wewnątrz dzisiejszych granic Włoch lub Szwajcarii. Po doświadczeniach zagranicznych w wieku dwudziestu lat wrócił do Lwowa jako gorliwy katolik. Przez następną dekadę zachwycał współczesnych mu trafnością języka w tekstach i jasnością umysłu, między innymi w licznych sonetach, bądź intrygujących epitafiach. Zmarł w 1581 roku, kończąc erę Renesansu, a zarazem wprowadzając literaturę ojczyźnianą w odmienny czas Baroku.

Sonet I, czyli "O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego"

Mikołaj Sęp Szarzyński nadał swojemu sonetowi formę trzech strof czterowersowych o układzie rymów "abba" wraz z powtórzeniem oraz "cdcd" oraz kończącej utwór zwrotki dwuwersowej z rytmiką "ee". Poeta w sposób doskonały potrafił wykorzystać układ kompozycyjny tekstu do oddania trapiących go przemyśleń. Przyczyniają się do tego jak najbardziej również środki poetyckiego wyrazu, jak na przykład złożone metafory, instrumentacja głoskowa, wyliczenie, wykrzyknienia, rozbijające tok wiersza przerzutnie oraz zaskakujące fragmenty zdań wstawione w nawiasach.

Wiersz stanowi źródło przemyśleń Mikołaja na temat bytności. Jego wizję wspiera zabieg przywołania tak zwanej horacjańskiej wizji równowagi między stoicyzmem a epikureizmem, co przejawia się w obrazie sfer niebieskich na strofach sonetu. W osobie podmiotu lirycznego uważa życie za niedoskonałe, mało stabilne oraz bezwartościowe w obliczu spraw wiecznych. Autor w swojej głębokiej, pesymistycznej wizji posiada jednakże pewne oparcie. Jest nim Bóg, którego uważa za opokę swojej egzystencji.

Sonet IV lub "O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem"

Po lekturze tego utworu widać najwyraźniej ewolucję formy lirycznej. Pierwotne, renesansowe sonety, między innymi Petrarki są stonowane w wyrazie. Utwór Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, w tak zwanym stylu włosko-angielskim, jest wręcz przesycony środkami wyrazu. W tym strofowym dziele o czterech lub trzech wersach z rymami można znaleźć przykłady rozbudowanych metafor, epitetów, dysharmonijnych przerzutni, apostrof, a także przewijającej się, czy kondensującej wypowiedzi elipsy.

Podmiot liryczny w sugestywny dla odbiorcy sposób opisuje egzystencjalną sytuację człowieka w świecie. Traktuje życie ludzkie jako swoistą walkę dobra i zła. Szarzyński dystansuje się w ten sposób wobec poglądów antycznych, czy stereotypowo odrodzeniowych, upatrujących istotę  problematyki w harmonii. Nawiązuje natomiast do średniowiecza, udowadniając dramatyzm, tragizm położenia. Tekst kończy się podobnie jak inne optymistyczną puentą, która zawierza sytuację Bogu, jako jedynemu bytowi sprzymierzonemu. W ten sposób istoty ziemskie są w stanie pokonać przeciwności losu oraz knowania nieczystych duchów niematerialnych.

Artykuł zewnętrzny

do góry

Galeria