Czym jest prawo rodzinne? Co warto o nim wiedzieć?

Sprawy rodzinne wymagają nie tylko znajomości przepisów prawnych, ale też zaangażowania, wyczucia oraz poświęcenia uwagi. Mogą dotyczyć zarówno kwestii majątkowych, jak i niemajątkowych. Jakie sprawy reguluje prawo rodzinne? Jakie regulacje znajdują się w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym? Kiedy przyda się profesjonalna pomoc prawnika? Wyjaśniamy. 

W pierwszej kolejności warto wyjaśnić, czym właściwie jest rodzina. W polskim systemie prawnym (Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym) to określenie osób spokrewnionych lub niespokrewnionych, które pozostają w faktycznym związku, wspólnie zamieszkują oraz gospodarują. Z kolei małżeństwo to stosunek prawny, w skład którego wchodzą obowiązki i uprawnienia (majątkowe oraz niemajątkowe). Zawarte zostaje w momencie, gdy mężczyzna i kobieta złożą publicznie oświadczenia o wstąpieniu ze sobą w związek małżeński.

Poza małżeństwem podstawowym składnikiem Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego jest pokrewieństwo, które określa relacje i zależności prawne pomiędzy dalszymi członkami rodziny. Natomiast kuratela odnosi się do opieki nad osobą niebędącą bezpośrednim krewnym dla opiekuna. Podstawowym pojęciem z zakresu prawa rodzinnego jest m.in. władza rodzicielska, która stanowi wzór praw i obowiązków przysługujących rodzicom względem swoich dzieci. W polskim prawie jej nabycie następuje automatycznie zaraz po urodzeniu dziecka.

Co to jest prawo rodzinne? To wyspecjalizowany dział prawa cywilnego, który reguluje stosunki prawne w rodzinie (w tym jej istnienie oraz funkcjonowanie). Bez wątpienia ma fundamentalne znaczenie w życiu społecznym. Odnosi się nie tylko do stosunków wewnątrzrodzinnych, ale też związanych z osobami trzecimi. W Polsce postanowienia związane z tym prawem reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks Cywilny oraz ustawy szczegółowe. Ponadto znajduje swoje odzwierciedlenie w Konstytucji RP, innych aktach ustawowych i przepisach międzynarodowych.

Za główne źródło prawa rodzinnego w Polsce wciąż uznaje się ust. z dnia 25 lutego 1965 r. (Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Można w nim odnaleźć przepisy dotyczące wszelkich stosunków rodzinnych oraz wykraczające poza tą materię. Niektóre odwołują się do bezpośrednio do osobowego prawa cywilnego. Poza Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym do rodziny odwołują w całości lub części następujące akty prawne:

• Ustawa z dn. 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawie nieletnich;

• Ustawa z 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego;

  Reklama

• Ustawa z 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie;

• Ustawa z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej;

• Ustawa z 09.06.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

• Ustawa z 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;

• Ustawa z 28.11.2014 r. prawo o aktach stanu cywilnego.

Rodzinę uznaje się za najważniejszą i najstarszą formę życia społecznego. Zgodnie z literą prawa wyróżnia się następujące zasady prawa rodzinnego, które konkretyzuje i reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy:

• zasada dobra dziecka i równych praw bez względu na jego pochodzenie;

• zasada dobra rodziny;

• zasada monogamii wymagająca wierności;

• zasada trwałości związku małżeńskiego;

• zasada równouprawnienia kobiety i mężczyzny (małżonków);

• zasada szczególnej ochrony rodziny przez państwo.

Jak wskazuje Kodeks rodzinny i opiekuńczy, małżeństwo może być zawarte po tym, jak mężczyzna i kobieta złożą stosowne oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Jego zawarcie jest również możliwe, gdy oboje podlegają prawu wewnętrznemu kościoła lub innego wyznaniowego i w obecności duchownego oświadczą wolę jednoczesnego wstąpienia w związek małżeński. Małżeństwa nie może zawrzeć osoba, która nie ukończyła 18 lat. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy sąd opiekuńczy zezwoli kobiecie 16+ na wstąpienie w związek małżeński.

Początkiem władzy rodzicielskiej są narodziny dziecka. Nierozerwalnie związana jest z opieką nad osobą małoletnią i obejmuje wychowanie, ochronę, zaspokojenie jej potrzeb fizycznych oraz emocjonalnych. Rodzice lub opiekuni mają obowiązek dbania o dobre samopoczucie, zdrowie oraz rozwój dziecka. Władza rodzicielska trwa aż do momentu uzyskania przez podopiecznego pełnoletności, kiedy to zyskuje pełną zdolność do czynności prawnych.

Przede wszystkim polegają one na finansowaniu usług opiekuńczych. Przez obowiązki alimentacyjne rozumie się zarówno świadczenia pieniężne na rzecz dziecka, jak i szeroko rozumiane wychowanie oraz opiekę nad nim. Najczęściej spoczywają na rodzicach względem podopiecznych, którzy nie są jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie.

W niektórych przypadkach niezbędne staje się wkroczenie na drogę prawną oraz sądowniczą. Wówczas najlepszym rozwiązaniem jest zaczerpnięcie pomocy u specjalistów, którzy mają wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw rodzinnych. Warto np. zasięgnąć porady prawnej w miejscu, takim jak Kancelaria Adwokacka Łukasz Domański.

Materiał zewnętrzny